Tijmen Dokter vertelt over zijn voorstelling 'In vredesnaam'

Wat kunnen we vandaag leren van verhalen uit de Tweede Wereldoorlog? Historicus en theatermaker Tijmen Dokter verbindt verleden en heden in zijn voorstelling In vredesnaam. In dit interview vertelt hij over zijn fascinatie voor geschiedenis en de kracht van humor en muziek in moeilijke tijden.

Waar gaat de voorstelling In vredesnaam over?

De voorstelling gaat over oorlog, en wat dat voor ons betekent. Hoe ga je ermee om als het oorlog is: laat je je hoofd hangen, of probeer je er het beste van te maken? En hoe doe je dat dan? Ik ben historicus en de Tweede Wereldoorlog is mijn lievelingsonderwerp. Ik vertel dus ook veel verhalen uit die tijd, en koppel dat aan de wereld van vandaag de dag. En in In vredesnaam blijkt dat er ook in oorlogstijd veel gelachen werd, dus dat het niet alleen maar zwaar was. Juist in tijden van oorlog ontstaat soms ruimte voor creativiteit, muziek en humor.

Wat maakt een voorstelling over de Tweede Wereldoorlog vandaag nog actueel?

Het lijkt wel alsof we elke dag meer oorlogsdreiging hebben. Het komt steeds dichterbij. En de laatste keer dat wij in Nederland een oorlog hebben gehad, was in de jaren ’40-’45. De Tweede Wereldoorlog is dus de periode waar we naar teruggrijpen, als we ons afvragen hoe een nieuwe oorlog er uit kan komen te zien. Hoe mensen in die tijd met de situatie omgingen, kan ons iets leren over hoe wij met onze situatie om kunnen gaan. Ik word altijd weer verrast als ik verhalen uit de Tweede Wereldoorlog lees. Ondanks dat ik historicus ben en best veel weet, zijn er zóveel verhalen, dat er altijd weer nieuwe invalshoeken en inzichten zijn.

De voorstelling wordt omschreven als slim, actueel en muzikaal. Hoe komt muziek terug in de voorstelling en wat voegt die toe?

In de voorstelling vertel ik onder meer het verhaal van Johnny & Jones. Dat waren twee Joodse muzikanten, die voor de oorlog populair werden. Ze maakten vrolijke liedjes waar je op kon dansen. Toen de oorlog dichterbij kwam, schreven ze daar liedjes over. Ze zongen bijvoorbeeld over de voedselschaarste, dat je niet moest hamsteren. Of over het verduisteren van alle ramen, tegen bombardementen. In de oorlog gingen ze door met optreden, ondanks dat ze dat steeds minder mochten, vanwege hun Joodse identiteit. Zelfs in Kamp Westerbork hebben ze nog liedjes geschreven en uitgevoerd. Ik vind hun verhaal heel boeiend. Waar haalden ze de kracht vandaan, om onder die superzware omstandigheden nog lieve, vrolijke muziek te maken?

Hoe begon het schrijfproces van In vredesnaam en wat vormt voor jou de rode lijn in het verhaal?

Op tour gaan met een zelfgeschreven solovoorstelling, daar droom ik al van sinds ik jong was. Dat dat nu uitkomt, is echt te gek. Zo bezien is het proces dus al vele jaren bezig. Maar het echte maken van In vredesnaam begon eigenlijk toen ik drie dingen met elkaar ging combineren: mijn fascinatie voor de Tweede Wereldoorlog, specifiek het verhaal van Johnny & Jones, en de actualiteit waar steeds meer oorlog in voorkomt. De vraag hoe je ermee om moet gaan als het oorlog wordt, is een rode draad.

Wanneer begon jouw fascinatie voor de Tweede Wereldoorlog?

Ik had op de middelbare school een klasgenoot die een boek over D-Day had gelezen, en mij aanraadde dat boek ook te lezen. Dat ben ik toen gaan doen, daarna volgde een tweede boek en de rest is geschiedenis! Ik vind de oorlog mateloos fascinerend. Het is denk ik de allergrootste gebeurtenis ooit, die zo ongeveer alle mensen op de planeet heeft beïnvloed. Hoe heeft dat kunnen gebeuren? Ik zie de Tweede Wereldoorlog als een soort mozaïek. Het is één grote, samenhangende geschiedenis, maar als je inzoomt, blijf je altijd nieuwe verhalen en details ontdekken. Altijd als ik een nieuw boek lees, een film zie of een plek bezoek, leer ik weer iets nieuws over die tijd.

Wat hoop je dat het publiek meeneemt na afloop van de voorstelling?

Oorlog is nooit zwart-wit, en als mens heb je altijd keuze hoe je met dingen omgaat. Dat is denk ik een inhoudelijke boodschap die in de voorstelling zit. Maar ik hoop vooral dat mensen een boeiende, meeslepende voorstelling hebben gezien, waarin wordt gelachen ondanks dat het ook een serieus onderwerp is.