Van Lindenberg-leerling tot regisseur bij Duda Paiva Company

Als 7-jarig meisje werd de Lindenberg het tweede thuis van de Nijmeegse Josje Eijkenboom. Jarenlang volgde ze piano- en toneellessen en brachten haar ouders heel wat wachtende uren in de Lindenberg door, totdat ze zelf naar huis mocht fietsen. Later volgde ze de ArtEZ-opleiding Docent Theater in Zwolle en een Master Physical Theatre/ Mime in Berlijn. Na diverse toonaangevende rollen bij gezelschappen als Duda Paiva Company, Holland Opera en TAMTAM Objektentheater, kruipt zij nu in de rol van regisseur voor Manenwolf en de Gier (4+) van Duda Paiva Company. “Thuis tussen de schuifdeuren en in de Lindenberg is het zaadje voor mijn verdere carrière geplant.” We praten met Josje over haar eerste eigen regie, poppen die zich niet zomaar laten sturen en een tafel die tijdens het maakproces ineens een eigen leven ging leiden.

Dit artikel verscheen eerder in de Lindenberg Krant - editie 7, september 2026

Josje speelt als actrice inmiddels zo’n zes jaar bij Duda Paiva Company, soms ook als co-regisseur. In die jaren leerde ze de werkwijze van het gezelschap van dichtbij kennen. Manenwolf en de Gier is haar eerste eigen regie. Hoewel dat misschien een grote stap lijkt, heb je ook als speler bij Duda Paiva volop invloed op het creatieproces van een voorstelling. “Natuurlijk is er een lijn die je wil aanhouden, maar meestal gaan we vrij snel de vloer op en kijken we wat het materiaal ons brengt.”

Dat is niet zonder reden. Want hoewel acteur Anton van der Sluis in deze voorstelling de enige mens op het podium is, staat hij daar zeker niet in zijn uppie. Met een manenwolf, een gier, een koe met haar kalfje en een tafel die pootjes krijgt, zijn er heel wat poppen die hij voor de ogen van het publiek tot leven moet zien te wekken. En dat laten die poppen niet zomaar gebeuren. “De poppen bepalen zelf hoe ze bewogen willen worden en vragen soms om andere dingen dan je in je hoofd had bedacht.”

Anders kijken naar dezelfde wereld

Het vertrekpunt voor Manenwolf en de Gier kwam van artistiek directeur Duda Paiva, die Josje een aantal dierenverhalen voorlegde. Verhalen waarin de natuur en de verhouding tussen mens, dier en omgeving een rol spelen, keren vaker terug binnen het gezelschap. Uiteindelijk ontstond een voorstelling over twee vrienden die de wereld letterlijk vanuit een ander perspectief bekijken. De manenwolf leeft op de grond, de gier in de lucht. “Dat leidt tot allerlei misverstanden. En dat gaat van kwaad tot erger. De voorstelling draait eigenlijk om het gegeven: wat zie je op het eerste gezicht en klopt dat wel? Zo opent de voorstelling met de ober die in zijn restaurant een kip opdient. Maar als hij goed kijkt, ziet hij… een flamingo? De gier zegt heel verontwaardigd: ‘Flamingo? Ik ben een gier!’ Vervolgens komt hij erachter dat hij geen veren meer heeft.”

Poppen van schuimrubber

De poppen die worden gebruikt bij Manenwolf en de Gier zijn door André Mello gemaakt uit één stuk schuimrubber, kenmerkend voor de poppen van Duda Paiva Company. “Omdat het schuim zacht is, kun je het in- en uitvouwen en dat brengt allerlei mogelijkheden met zich mee. Bij de gier kwamen we er tijdens het repetitieproces bijvoorbeeld achter dat als je de gier helemaal invouwt, het net een kip of kalkoen is die je kunt serveren. Dat soort ideeën krijg je alleen als je openstaat voor het materiaal. Dat bedenk je niet achter de computer.” In deze voorstelling zijn de poppen relatief klein: ze komen tot onder de knieën. Om ze helemaal te kunnen bespelen, moet poppenspeler Anton van der Sluis zichzelf dus letterlijk klein maken. Met Japanse sokken, een sok die ruimte laat tussen de grote teen en de rest van de tenen, kan hij bovendien met zijn tenen de voeten van een pop vastpakken.

Hoe breng je een pop tot leven?

Om de poppen tot leven te wekken, wordt gebruikgemaakt van de Object Score: een eigen techniek die Duda Paiva in de loop der jaren heeft ontwikkeld. Adem is daarbij het beginpunt. “Hoe breng je je adem over naar de pop? Dat is heel zintuiglijk want vaak gaan je handen of je vingers in de neus van de pop. Je kijkt met je vingers, dus die zijn echt leidend.” Daarna wordt heel precies onderzocht hoe een beweging van punt A naar punt B verloopt. “Zo maken we eigenlijk een score. Een soort partituur of choreografie. De acteur is ondertussen zelf ook zichtbaar. Soms is hij ober, soms verdwijnt de aandacht volledig naar de pop. Die ‘split focus’, dus wanneer kijk je naar de speler en wanneer naar de pop, is een belangrijk onderdeel van het spel.”

Josje als regisseur

Hoewel Josje werkt binnen de herkenbare stijl van Duda Paiva Company, kreeg ze veel vrijheid. “Duda is mijn leermeester, maar hij heeft me wel volledige vrijheid gegeven in het verhaal en in wat ik wil brengen.” Haar eigen signatuur zit onder meer in het verhaal op rijm en in de kleine, bijna losstaande beelden. “Ik wilde graag een visueel sterk en herkenbaar element naar voren brengen. Dat is de tafel geworden. Kostuumontwerper Evita Rigert heeft een prachtig tafelkleed gemaakt van stof die heel mooi beweegt. Als je daaronder gaat zitten en de speler ademt, dan is het alsof de tafel ademt. Zo ontdekten we dat de tafel ook echt een karakter in de voorstelling kon worden. Ik heb ook het meeste plezier gehad in het maken van dat soort poëtische schilderijtjes. Natuurlijk vind ik het fijn als kinderen het geheel meekrijgen, maar ikzelf word vooral heel blij van een wereld waar je even in kan verdwijnen zonder dat het meteen enorme betekenis hoeft te hebben.”

Manenwolf en de Gier (voor kinderen vanaf 4 jaar) is te zien op zondag 3 januari 2027 in de Lindenberg. Er zijn twee voorstellingen, een prikkelarme voorstelling om 11.00 uur en een reguliere variant om 15.00 uur.